Her Şey Nasıl Başladı?
Tarihi sadece tarihler ve isimler olarak düşünmüyorum. Bence tarih, bugün yaşadığımız toprakların hikâyesi. Bu blogda yaklaşık 600 yıl ayakta kalan Osmanlı Devleti'ni dört dönemde anlatmaya çalıştım: Kuruluş, Yükseliş, Duraklama ve Gerileme-Çöküş.
1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türkler Anadolu'ya yerleşmeye başladı ve Anadolu Selçuklu Devleti kuruldu. Ancak 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen Selçuklular zayıfladı ve Anadolu'da birçok küçük beylik ortaya çıktı. Karamanoğulları, Germiyanoğulları ve Candaroğulları bunlardan bazılarıydı. Söğüt ve Domaniç çevresinde, Bizans sınırında kurulan küçük bir beylik ise ileride üç kıtaya yayılacaktı: Osmanlı Beyliği.
Kaynak: MEB, Ortaöğretim Tarih 9. Sınıf Ders Kitabı; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Anadolu Selçukluları" ve "Kösedağ Savaşı" maddeleri.
Beylikten devlete
İstanbul'dan Kanuni'ye
Sorunlar ve ıslahatlar
Yenileşme ve son
Kuruluş Dönemi
Osman Bey ve Orhan Bey
Osmanlı Beyliği, Osman Bey tarafından 1299 civarında kuruldu. Beyliğin Bizans sınırında olması, gaza (fetih) anlayışıyla büyümesini kolaylaştırdı. 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşı, Osmanlıların Bizans'a karşı ilk büyük zaferidir.
Orhan Bey döneminde Bursa (1326) alındı ve başkent yapıldı, ilk düzenli ordu kuruldu, ilk Osmanlı parası basıldı. 1353'te Çimpe Kalesi'nin alınmasıyla Osmanlılar Rumeli'ye geçti.
Kaynak: Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600), YKY; MEB Tarih 9. Sınıf Ders Kitabı.
Ankara Savaşı ve Fetret Devri
I. Murat döneminde Edirne alındı, 1389'da I. Kosova Savaşı kazanıldı. Yıldırım Bayezid 1396 Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi. Ancak 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve esir düştü.
Bundan sonra Bayezid'in oğulları arasında taht kavgası başladı. Bu döneme Fetret Devri (1402–1413) denir. Devleti yeniden birleştiren Çelebi Mehmet olmuştur.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ankara Savaşı" ve "Fetret Devri" maddeleri.
Yükseliş Dönemi: Bir Çağ Kapanıyor
İstanbul'un Fethi
29 Mayıs 1453'te II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet), 21 yaşında İstanbul'u fethetti. Fetih için Rumeli Hisarı yapıldı, büyük toplar döktürüldü ve gemiler karadan Haliç'e indirildi. Bu olayla Bizans İmparatorluğu sona erdi. Bazı tarihçiler İstanbul'un Fethi'ni Orta Çağ'ın bitişi ve Yeni Çağ'ın başlangıcı olarak kabul eder.
Kaynak: MEB Tarih 10. Sınıf Ders Kitabı; Feridun M. Emecen, İstanbul'un Fethi Olayı ve Meseleleri, Kapı Yayınları.
Yavuz Sultan Selim
1514 Çaldıran Savaşı'nda Safevileri, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarında Memlükleri yendi. Mısır'ın alınmasıyla halifelik Osmanlılara geçti ve Kutsal Emanetler İstanbul'a getirildi.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Selim I" maddesi.
Kanuni ve Zirve Yılları
Kanuni Sultan Süleyman (1520–1566) döneminde devlet en geniş sınırlarına yaklaştı. 1526 Mohaç Savaşı'nda Macaristan alındı, 1529'da Viyana ilk kez kuşatıldı.
1538 Preveze Deniz Savaşı'nda Barbaros Hayreddin Paşa Haçlı donanmasını yendi ve Akdeniz bir "Türk gölü" hâline geldi. Mimar Sinan Süleymaniye Camii'ni bu dönemde yaptı.
Kanuni'nin ölümünden sonra Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa devleti güçlü şekilde yönetti. 1579'da onun ölümüyle Yükseliş Dönemi sona erdi.
Kaynak: Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, YKY; MEB Tarih 10. Sınıf Ders Kitabı.
Duraklama Dönemi
Duraklamanın Sebepleri
Bu dönemde devlet büyümeye devam etse de eski gücünü koruyamadı.
İç sebepler: Tahta geçme usulünün değişmesi (ekber ve erşed sistemi), şehzadelerin sancağa gönderilmemesi, yeniçeri isyanları, tımar sisteminin bozulması ve ekonomik sıkıntılar.
Dış sebepler: Coğrafi Keşifler sonucunda ticaret yollarının değişmesi ve Avrupa'nın güçlenmesi.
Kaynak: MEB Tarih 10. Sınıf Ders Kitabı; Mehmet Öz, Osmanlı'da Çözülme ve Gelenekçi Yorumcular, Dergâh Yayınları.
Islahatlar ve Viyana Bozgunu
IV. Murat ve Köprülü Mehmet Paşa sert önlemlerle düzeni sağlamaya çalıştı. Ancak 1683 II. Viyana Kuşatması başarısız oldu ve Kutsal İttifak ile uzun savaşlar başladı. 1699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk kez büyük toprak kaybetti; Macaristan elden çıktı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Viyana Kuşatması" ve "Karlofça Antlaşması" maddeleri.
Gerileme ve Çöküş
Yenilik Çabaları
Lale Devri'nde (1718–1730) ilk Türk matbaası İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu. III. Selim Nizam-ı Cedit ordusunu kurdu, II. Mahmut 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı. 1839 Tanzimat Fermanı ve 1876 I. Meşrutiyet ile halka yeni haklar tanındı ve ilk anayasa olan Kanun-i Esasi ilan edildi.
Kaynak: MEB Tarih 11. Sınıf Ders Kitabı; Bernard Lewis, Modern Türkiye'nin Doğuşu, Arkadaş Yayınları.
Son Yıllar
1912–1913 Balkan Savaşları'nda Rumeli'nin büyük kısmı kaybedildi. Osmanlı I. Dünya Savaşı'na İttifak Devletleri yanında girdi. Çanakkale'de büyük bir zafer kazansa da savaşın sonunda 1918'de Mondros Ateşkesi'ni imzaladı.
Anadolu'da Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Millî Mücadele başladı. TBMM, 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı ve Osmanlı Devleti resmen sona erdi. 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
Kaynak: MEB T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı; Atatürk Ansiklopedisi (ataturkansiklopedisi.gov.tr).
Sonuç ve Kaynakça
Osmanlı Devleti 1299'dan 1922'ye kadar yaklaşık 623 yıl yaşadı ve üç kıtada hüküm sürdü. Bu blogu hazırlarken bir devletin güçlü kalabilmesi için hem adaletin hem de çağın yeniliklerine ayak uydurmanın ne kadar önemli olduğunu fark ettim. Osmanlı'nın mirası bugün hâlâ camilerde, köprülerde, dilimizde ve kültürümüzde yaşıyor.
Kaynakça
- MEB, Ortaöğretim Tarih 9. ve 10. Sınıf Ders Kitapları.
- MEB, Tarih 11. Sınıf Ders Kitabı.
- MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı.
- Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600), Yapı Kredi Yayınları.
- Feridun M. Emecen, İstanbul'un Fethi Olayı ve Meseleleri, Kapı Yayınları.
- Mehmet Öz, Osmanlı'da Çözülme ve Gelenekçi Yorumcular, Dergâh Yayınları.
- Bernard Lewis, Modern Türkiye'nin Doğuşu, Arkadaş Yayınları.
- TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr).
- Atatürk Ansiklopedisi (ataturkansiklopedisi.gov.tr).
- Görseller: Wikimedia Commons (kamu malı ve serbest lisanslı görseller).